‘Mil bheach ar chuiseoga óir ab ea do ghlór’ – Caoineadh Mháire Ní Bhraonáin le Cathal Ó Searcaigh

Caoineadh Mháire Ní Bhraonáin

 1

Ar lá léanmhar an Luain

fuair mé tásc do bháis

is b’iontach liom go raibh fós

solas glé ar bhéal an tsléibhe

is tusa fágtha gan anáil.

Go raibh buinneáin úr fáis

ar sheanamhráin na háiteannaí,

go raibh seanmóir ghlas an Earraigh

ag cur díograise i lus is i ngas

is tusa fágtha gan anáil.

Ar lá léanmhar an Luain

b’iontach liom go raibh na héin

ag canadh mar ba ghnách

i gcrainn Mhín an Leá

is tusa fágtha gan anáil.

Ach a chara an chroí mhóir

a thuig an teacht is an t-imeacht

sin mar a ba mhian leat

an saol a bheith fá shuáilce

Is tú ag dul ó anáil go hanam.

2

An uair a ba mhó do chlú

is uaisle an tsaoil mhóir

ag umhlú do do ghlóir,

ba tusa an bhean umhal

a ghlac go hurramach

le hómós is le honóir

is nár chaill do mhéin uasal.

Cé go raibh tú curtha i gcoróin

mar bhanríon an cheoil

bhí an umhlaíocht sin leat

ó nádúr is ó dhúchas;

an solas comharthaíochta

a stiúraigh do chroí

is a d’uaisligh do mheabhair.

Gach uile threise buaidhe

dár luadh le ceol

bhí sé agatsa faoi thrí.

Mil bheach ar chuiseoga óir

ab ea do ghlór, cuisle órbhuí

a shnigh ó choirceog an cheoil

a bhí i dtaiscidh i do chroí.

Inniu, is solas an tráthnóna

ag beannú úrchnoc an Toir,

táthar i d’fhaire i nDobhar.

Dá mbeifeá i do bheatha, dhéanfá

an solas seo a mhóradh

le ‘hosannah‘ do dhearfachta

is le paidir do dhúthrachta.

3

Fuair tú ó do dhaoine do shásamh den cheol

i dToraigh, i nGaoth Dobhair, i Rann na Feirste.

Roinn siad an stór leat go fial is go fonnmhar,

taisce na nglúnta, seoid chuimhne an chine.

Mar go raibh tú measúil agus fiúntach, gan díomas

ná mórtas, bhronn siad an tabhartas ortsa go huile.

Chuaigh tú i bpáirtíocht leo go humhal is bhuanaigh a gcáil.

I nGarbhchríocha na hAlban, b’amhlaidh an scéal.

I nGleann Uige, ar an Earraidh, in Obar Dheathain,

ba duine acu fhéin thú, iníon cheanúil na nGael,

a phioc suas ‘an t- òran-luaidh’ ó bhéal an dúchais

is a chaomhnaigh é go dílis i dtaifid do ghutha.

Deighilt na míle bliain ná bearnaí bhorb na staire,

níor mhaolaigh sé do ghaol le Gaeil na nGarbhchríche

is tú ag cothú an cheoil is ag uchtú na n-amhrán.

4

Cé gur fhág an bás tú rite as anáil

níor bhain sé as do chleachtadh tú,

níor bhain sé as do chothrom tú.

Cé gur fhág sé spiorad na beatha ag fuarú

i bhféith is i gcuisle, níor chloígh sé tú.

Níor sháraigh sé d’aigne ghníomhach ghrinn

nó bhí amhrán an tsóláis is acmhainn an dóchais

ina neart anama agatsa ar uair na práinne.

Le do Chríost ródhil, shiúil tú ar shlí an tSoiscéil

isteach sa tsíoraíocht san áit gur ionann anam is anáil.

5

Le huaillghuth píbe is le caoineadh fidle

chaoin siad tú, éigeas oirirc na hÉireann,

is thionóil siad tú go dtí an áit a ba dual duit,

úir mhéith anamúil na cuideachta, fearann

na gcnámh mar a bhfuil do shinsear ag saibhriú na bhfód;

mná teasaí an cheoil, bantracht an bhéil bhinn,

is fir inste scéil a chuir brí lena linn

i bhfoinn a gcuid cainte. D’fháiltigh siad romhat le bród.

Le honóir is le glóir, thriall siad leat,

thionóil siad tú, éigeas oirirc na hÉireann,

go dtí do bhaile buan ar bhruach na síoraíochta

ansiúd idir an tAigéan Mór agus na hOileáin Séin

san áit a mbeidh anáil aeir agat go brách

is doird na dtonn i do thionlacan gach lá.

6

Sínte anois i gcré do mhuintire

in úir mhínréidh Mhachaire Gathlán,

iadsan a thug creidiúint don cheol

i gcónaí, Clann Uí Dhúgáin is Uí Bhraonáin

is na glúnta croí-fhairsing óna bhfuair tú

le huacht, béas agus gnás an amhráin,

tá siad bródúil go bhfuil tú san úir leo.

I do luí anois i gcomhluadar do mhuintire

i measc Gallchóirigh is Suibhnigh,

Clann Uí Dhomhnaill agus Baoilligh;

seanghinealaigh uasal Ghaoth Dobhair,

An Píobaire Mór anseo le do thaobh

agus Frankie Kennedy, fear na haoibhe,

tá siad bródúil go bhfuil tú san úir leo.

7

Tá muid faoi chian inniu,

do ghlór, do bhinneas béil

is cling an cheoil ar théad an óir

faoi chlár anseo sa chré

is ré do shaoil fágtha i bhfeart

in aice le do chairde gaoil

óna bhfuair tú céim is ceart an cheoil.

Tá muid dúchroíoch i do dhiaidh

ach an ní nach leigheasfar

is éigean dúinn é a fhoighdiú.

Inniu tá muid bródúil go bhfuil

uaisleacht léir do ghutha

ag fuaimniú fríd na tíortha

agus fríd chríocha anamúla an aeir.

Inniu tá an ní dothuigthe ar do thoil,

is úir an duine ag dlúthú le húir na ndúl,

óir tchí tú a bhfuil ann, a raibh is a mbeidh,

na reanna nimhe is mistéir na firmiminte,

cinniúint na cruinne is dán an duine;

an talamh seo farat, do leabaidh shuain,

is an spéir os do chionn, d’fhallaing rúin.

Cathal Ó Searcaigh

22 Aibreán, 2026