Tá sé ráite ag Aire na Gaeltachta go bhfuil easaontas go fóill idir é féin agus an tAire Tithíochta maidir leis an mbealach is fearr chun dul i ngleic leis an ngéarchéim thithíochta sa nGaeltacht.
Agus é ag labhairt sa Dáil, dúirt an tAire Dara Calleary go raibh sé féin agus an tAire James Browne “ag obair go dlúth lena chéile” ar cheist na tithíochta sa nGaeltacht agus ar an ráiteas náisiúnta pleanála atá le déanamh faoin ábhar. Dúirt Aire na Gaeltachta go raibh “obair shuntasach déanta” ag oifigigh sa dá roinn ach go raibh níos mó plé ag teastáil chun teacht ar réiteach.
“Mar a dúirt mé, tá mé féin agus an tAire, an Teachta Browne, ag obair go crua air seo,” a dúirt an tAire Calleary mar fhreagra ar cheist ón Teachta Dála de chuid Shinn Féin Conor D. McGuinness ó Shinn Féin. Dúirt Calleary nach raibh sé in ann a rá cén uair a fhoilseofar an ráiteas náisiúnta pleanála don Ghaeltacht, a gealladh i bplean tithíochta an rialtais.
“Caithfidh mo Roinn agus an Roinn Tithíochta teacht ar aontú faoin mbealach le dul. Tá sé tábhachtach go mbeidh scéim agus ráiteas pleanála againn a oibríonn ar an talamh.
“Tá a lán dúshlán ann. Caithfimid obair ar na dúshláin seo. Táimid ag obair air sin ach níl aontú ann go fóill idir mé féin agus an tAire, an Teachta Browne. Nuair atá an plean réidh, beimid in ann é a fhoilsiú.”
Dhiúltaigh an tAire a rá céard iad na pointí nach raibh sé féin agus an tAire Browne ar aon intinn fúthu.
“Níl mé chun iad seo a leagan amach ar urlár na Dála. Táimid ag obair air.”
Dúirt an tAire Calleary go raibh an cruinniú is déanaí idir oifigigh ón dá roinn ann cúpla seachtain ó shin ach tá an chuma ar an scéal go bhfuil míthuiscint ann go fóill maidir le cén uair a fhoilseofar an ráiteas.
Dúradh sa bplean nua tithíochta a d’fhoilsigh an rialtas anuraidh go raibh an ráiteas le foilsiú sa chéad leath de 2027 ach dheimhnigh an Roinn Tithíochta do Tuairisc an mhí seo go bhfuil sé mar sprioc anois an ráiteas a fhoilsiú roimh dheireadh na bliana seo.
Dhearbhaigh an tAire Stáit John Cummins é sin i bhfreagra scríofa ar cheist Dála. Mar fhreagra ar cheist ón Teachta Dála de chuid Fhine Gael Joe Cooney, dúirt an tAire Stáit go raibh sé mar aidhm ag an rialtas tabhairt faoi chúrsaí pleanála faoin tuath agus sa nGaeltacht in éineacht roimh dheireadh 2027.
Mar sin féin, i gceist Dála eile a cuireadh an lá céanna, thug an tAire Gaeltachta Dara Calleary le fios don Teachta Dála Peadar Tóibín, ceannaire Aontú, gurb é an chéad leath de 2027 go fóill an sprioc d’fhoilsiú an ráitis.
Nuair a bhí sé ag labhairt sa Dáil, dúirt an tAire Calleary go bpléifear le ceist na tithíochta sa nGaeltacht nuair a thiocfaidh Bille Údarás na Gaeltachta os comhair na Dála arís.
Tá an bille, a tionscnaíodh ar dtús beagnach dhá bhliain ó shin, le teacht os comhair na Dála anocht.
“Cé gurb é athbhunú toghcháin chuig bord an Údaráis príomhchuspóir an Bhille seo, ar mhaithe le tacú le soláthar tithíochta sa Ghaeltacht, déanfar leasú sa Bhille…chun cead a thabhairt don Údarás talamh a dhíol le comhlacht tithíochta ceadaithe nó le húdarás tithíochta, nó a dhiúscairt ar shlí eile chuig an gcuspóir céanna, chun tithíocht a sholáthar sa Ghaeltacht,” a dúirt an tAire Calleary.
Tá breis is bliain ann ó pléadh an reachtaíocht sa Dáil go deireanach.
Donncha O hEallaithe
Tá an tAire chun cead a thabhairt don Údarás “talamh a dhíol le comhlacht tithíochta ceadaithe nó le húdarás tithíochta, nó a dhiúscairt ar shlí eile chuig an gcuspóir céanna, chun tithíocht a sholáthar sa Ghaeltacht”. Wow! Big díol! Cur i gcéill i ndáiríre.
Mo léamh ar an scéal NÁR theastaigh aon chead reachtaíochta breise ón Údarás le talamh a dhíol le AHB nó le húdaráis tithíochta. Ach an rud a theastaíonn ná cead agus maoniú ón Aire chun go mbeadh an tÚdarás in ann talamh atá acu a fhorbairt ar mhaithe le tithíocht a sholáthar do chainteoirí Gaeilge sa nGaeltacht agus talamh breise a cheannach a bheadh feiliúnach do thithíocht in áiteacha nach bhfuil talamh feiliúnach ag an Údarás cheana.
Má thugtar talamh don Chomhairle Chontae nó do AHB le tithíocht shóisialta nó tithe inacmhainne a thógáil, cén barántas atá ann go mbeidh na tithe sin AR FAD á gcur ar fáil do chainteoirí Gaeilge? Níl aon bharántas agus ní bheidh ach an oiread. Ach dá mbeadh smacht ag an Údarás ar an scéal, bheadh an tÚdarás in ann a chinntiú, chomh fada agus is féidir é a chinntiú, gur cainteoirí Gaeilge a bheadh sna tithe ar fad, 100% acu.
Gheall an tAire nuair a bhí Bille Údarás na Gaeltachta á phlé sa Dáil bliain ó shin, go mbeadh sé ag neartú an leasú faoin tithíocht. Ní dhearna sé é sin. Go bunúsach is cur i gCéill atá ar bun ag an Aire agus a Roinn maidir le ceist na tithíochta.
Tabhair faoi deara go mbeadh talamh á thabhairt uaidh ag an Údarás ‘chun tithíocht a sholáthar sa Ghaeltacht’, ní ‘tithíocht do chainteoirí Gaeilge a sholáthar sa Ghaeltacht’. Tá difríocht idir an dá rud.
Dála an scéil, bhíodh Gaeltarra Éireann ábalta tithe a chur ar fáil sa nGaeltacht. Mar shampla tá scéim tithe i nGaoth Dobhair, leis an Údarás, a thóg Gaeltarra Éireann. Bhí cumhachtaí an Údaráis ceapaite a bheith níos leithne ná cumhachtaí Gaeltarra. B’shin a gealladh. Ach tá an tAire seo, is cosúil, ag iarraidh srian a cur ar chumhachtaí an Údaráis maidir le tithíocht. Ag an am céanna tá cumhachtaí tithíochta aige féin faoin Acht na Gaeltachta (Tithíocht) 2001, nach bhfuil sé sásta a úsáid, le dul i ngleic sa ngearrthéarma leis an ngéarchéim tithíochta sa nGaeltacht, géarchéim atá ag cur todhchaí fadtéarmach na Gaeilge i mbaol.