Tá grúpa feachtais nua bunaithe chun brú a chur ar an rialtas reachtaíocht a thabhairt isteach chun oideachas lán-Ghaeilge a chur ar fáil do gach páiste sa tír ar mhian leo é.
Tá tuismitheoirí a bhí páirteach i bhfeachtais áirithe timpeall na tíre chun scoileanna lán-Ghaeilge a éileamh anois tagtha le chéile chun grúpa náisiúnta, IMEASC, a bhunú.
Deir bunaitheoirí an ghrúpa go bhfuil súil acu aird a tharraingt ar na bacanna “córasacha institiúideacha” atá “ag cur cosc” ar pháistí teacht ar oideachas trí mheán na Gaeilge. Deir an grúpa go bhfuil tuismitheoirí suas le 20% de pháistí scoile an stáit ag iarraidh oideachas lán-Ghaeilge dá bpáistí ach nach bhfuil na scoileanna ar fáil dóibh.
Deir IMEASC go bhfuil gá le reachtaíocht chun a chinntiú go bhfuil sé de cheart ag gach páiste oideachas lán-Ghaeilge a fháil.
Tá feachtas nua le seoladh ag an ngrúpa an tseachtain seo chun an t-éileamh atá ann agus an obair atá le déanamh a chur ina luí ar pholaiteoirí.
Tá baill de choiste Oireachtais na Gaeilge, an Feisire Eorpach Cynthia Ní Mhurchú ó Fhianna Fáil agus an t-iarAire Gaeltachta Éamon Ó Cuív ina measc siúd a bhfuil tacaíocht léirithe acu don ghrúpa cheana féin agus a bheidh i láthair ag seoladh an fheachtais i mBaile Átha Cliath Dé Céadaoin. Deir IMEASC go bhfuil tacaíocht tugtha ag polaiteoirí ó gach páirtí don bhfeachtas.
Dúirt urlabhraí de chuid IMEASC, Rachel de Bhailís, nach dtuigeann go leor den phobal nach bhfuil an ceart ag gach páiste oideachas a fháil trí Ghaeilge.
Múinteoir Gaelcholáiste agus tuismitheoir í de Bhailís agus bhí sí i mbun feachtais chun Gaelcholáiste nua a thógáil i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath.
Dúirt sí gurb iad na tuismitheoirí féin a bhunaigh an-chuid de na scoileanna lán-Ghaeilge atá ann timpeall na tíre agus nach bhfuil aon chóras ceart ag an Roinn Oideachais go fóill chun scoileanna lán-Ghaeilge nua a bhunú breis is 100 bliain ar aghaidh ó bhunú an stáit.
Tá sé luaite sa chlár rialtais go mbunóidh an rialtas Gaelscoileanna agus Gaelcholáistí nuair in áiteanna a bhfuil éileamh orthu ach tá imní léirithe ag lucht feachtais nach bhfuil sé i gceist an gealltanas sin a chomhlíonadh.
Rinne an Taoiseach Micheál Martin cosaint an tseachtain seo caite ar chur chuige an rialtais maidir le bunú scoileanna lán-Ghaeilge.
Léirigh torthaí pobalbhreitheanna le gairid go roghnódh 49% de dhaoine an t-oideachas lán-Ghaeilge dá bpáistí dá mbeadh a leithéid ar fáil ina gceantar.
Tá céatadán na ndaltaí atá ag freastal ar scoileanna lán-Ghaeilge – 5.9% – níos ísle ná mar a bhí ag aon am le breis is deich mbliana anuas.
Tá 11 contae ó dheas nach bhfuil aon Ghaelcholáiste iontu – Liatroim, an Iarmhí, Tiobraid Árann, contae an Chláir, Laois, Uíbh Fhailí, Sligeach, contae Lú, an Longfort, an Cabhán agus Ros Comáin. Tá beagnach 90,000 dalta iarbhunscoile sna contaetha sin i láthair na huaire.
Níl aon iarbhunscoil lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht i Maigh Eo ná i gcontae na Mí ach an oiread.
Deir IMEASC go léiríonn an fás a tháinig ar líon na scoileanna Breatnaise agus ar líon na ndaltaí a fhaigheann oideachas lán-Bhreatnaise sa mBreatain Bheag le breis is leathchéad bliain anuas an dul chun cinn is féidir a dhéanamh nuair atá toil pholaitiúil ann.
B'fhearr Grylls
‘bacanna “córasacha institiúideacha” atá “ag cur cosc” ar pháistí teacht ar oideachas trí mheán na Gaeilge’
B’fhéidir. Ach níl dóthain múinteoirí le Gaeilge ar fáil le haghaidh an éilimh sin a chomlíonadh, sin bun agus barr an scéil. Tá caighdeán Gaeilge na nGaelscoileanna/choláistí (múinteoirí san áireamh) an-íseal chomh maith. Tá siad ag iarraidh leathnú a dhéanamh ar chóras atá briste. B’fhearr sin a réiteach ar dtús.
Mairéad
Nach dtuigeann mo dhuine ó Thuaidh gurb é sin beartas na Roinne Oideachais an Ghaolainn a phlúchadh; ganntann múinteoirí le Gaolainn cothrom le easpa soláthar! Gan aon mhaoirseacht ar chaighdeán teagaisc mhúineadh na Gaolainne sna hinstiúidí triú leibhéal, gan aon mhaoirseacht ar bhronnadh na ndíolúintí! In aineoinn sin; NÍOR mharaigh siad an Ghaolainn go fóillín……!
Caoimhe
Mar eolas tá Gaelcholáiste i gCo. Lú agus táimid an-bhródúil as ár scoláirí. Cuirfimid fáilte roimh chách, scoláirí ó Gaelscoileanna agus scoileanna trí mhéan an Bhéarla.
Sophia Basilio
De réir taighde ón gCumann Múinteoirí Éireann i 2025, thuairiscigh 43% de Ghaelscoileanna, 35% de scoileanna Deis Banda 2 agus 32% de scoileanna Deis Banda 1 folúntais fhadtéarmacha (i gcomparáid le 10% de scoileanna príomhshrutha).
“B’fhearr sin a réiteach ar dtús” mar a dúirt B’fhearr Grylls cheana féin.