Má thagann na hinstitiúidí polaitiúla slán i ndiaidh eachtraí Dhroim Crí, beo ar éigean a bheidh siad

Scór go leith bliain ó bhí an RUC sáite i gcroí na conspóide faoi mháirseáil Oráisteach Dhroim Crí i gceantar náisiúnach Bhóthar Gharbhachaidh i bPort an Dúnáin is ar a gcomharba an PSNI a thit an crann san achrann nua.

Iarsma den tseanaimsir é nach féirín don bPríomh-Chonstábla, Jon Boutcher ná a fhoireann é. De bharr na n-uafás a bhain le haighneas Dhroim Crí sna nóchaidí bunaíodh Coimisiún na bParáidí agus deireadh le freagracht na bpóilíní mar údarás ceadaithe paráide i measc a chuspóirí.

Ba léir go raibh ról an RUC, an dochar do phóilíneacht agus don tsochaí, ar intinn Phríomh-Chonstábla an PSNI, Jon Boutcher, nuair a thug sé a thuairisc do Bhord na bPóilíní ar an gcúigiú lá de sháinn Dhroim Crí, leagan 2026. ‘Níl muid i 1997,’ ar sé agus é ag míniú cur chuige na bpóilíní. ‘Síochánta. Tomhaiste. Sábháilte’, b’in iad na focail faire don bpóilíneacht ar sháinn Dhroim Crí i bPort an Dúnáin.

Ba í aidhm an PSNI cinneadh Choimisiún na bParáidí a éascú agus paráid dhleathach na nOráisteach a ligean síos Bóthar Gharbhachaidh. Níorbh ionann sin, áfach, agus an pharáid a cheadú beag beann ar chontúirt. Ní fhéadfaí sábháilteacht a chinntiú dá mbrúfadh an PSNI na hOráistigh síos Bóthar Gharbhachaidh d’ainneoin léirsiú na náisiúnach.

Ní bheadh sé tomhaiste ná stuama lucht máirseála nó áitritheoirí a chur i mbaol agus d’fhéadfadh toradh tubaisteach a bheith air don Tuaisceart ar fad, ar sé.

Chosnódh trioblóid agus foréigean i bhfad an iomarca ar dhaoine, a dúirt sé, barúil a bhí coitianta i measc an phobail a bhí eaglach go mbainfeadh lucht urchóide leas as an aighneas chun ainriail a ghríosú.

Faoiseamh ab ea é go raibh an t-aighneas síochánta. Chloígh lucht na máirseála leis na srianta a chuir Coimisiún na bParáidí orthu maidir le bac ar lucht tacaíochta. Bhí na sluaite ar Bhóthar Gharbhachaidh ar feadh na seachtaine ach ó mhaolaigh an teannas nuair nár bhrúigh an PSNI den bhóthar iad ba chosúil le carnabhal é le ceol, bia agus fiú ciorcail comhrá le hais an bhealaigh.

Ní hé sin le rá nach mbeidh póilíní ag cnagadh ar an doras ag cuid de na daoine a bhí páirteach san léirsiú ar Bhóthar Gharbhachaidh Dé Domhnaigh seo caite. D’fhógair na póilíní ag an am go raibh an dlí á shárú ag na léirsitheoirí mar nach raibh cead faighte don slógadh.

Cuirfear cionta coiriúla i leith dhaoine a ghríosaigh nó a d’eagraigh blocáil an bhóthair, a deir an PSNI.

Bhí an t-aonad póilíneachta atá i mbun an scéil i dteagmháil leis an tSeirbhís Ionchúisimh chun cineálacha na gcionta a bheidh i gceist a phlé.

Tá ról na bpolaiteoirí a bhí i mbun léirsithe ina chnámh spairne in Stormont agus na páirtithe aontachtacha ag éileamh go gcúiseofaí an Chéad-Aire, Michelle O’Neill, faoi dheifir. Beidh deis acu a racht a scaoileadh léi nuair a thiocfaidh sí os comhair an Tionóil amárach, é fógartha ag an gCeann Comhairle gur gheall sí go mbeadh sí ansin Dé Luain chun ceisteanna a fhreagairt. Tá gearáin déanta freisin faoi airí eile de chuid Shinn Féin. Measann roinnt nach dtig le Stormont a theacht slán ón raic seo, ach deir an DUP agus Sinn Féin nach bhfuil siadsan chun siúl amach. Má thagann na hinstitiúidí polaitiúla slán seans gur beo ar éigean a bheas siad.

Beidh costas na conspóide le reic go ceann tamaill. Chomh maith leis an dochar don pholaitíocht tá díobháil mhór déanta do Choimisiún na bParáidí ós iad na botúin a rinne siadsan i dtús an tsamhraidh a thug deis do Jamie Bryson, blagálaí dílseach agus comhairleoir dlí Oráistigh Phort an Dúnáin, agus an lóiste an dreas seo den chath cultúir a fhearadh.

Bhí baol ann freisin go ndéanfaí damáiste don PSNI, toradh a raibh Boutcher ar a dhícheall ag iarraidh é a sheachaint. Beidh le feiceáil an éireoidh leis. Thairis sin tá costas mór ag baint leis an oibríocht seo. Nocht an Príomh-Chonstábla gur chosain póilíniú na sáinne go dtí an Déardaoin £3 mhilliún. Sin airgead nach bhfuil le spáráil i mbuiséad an PSNI atá d’uireasa dóthain maoine chun an líon comhaltaí atá riachtanach a earcú.

Muna dtagann na páirtithe leasmhara ar chomhghéilleadh beidh brú ar Jon Boutcher ón Ord Oráisteach an mháirseáil a chur i bhfeidhm agus ó na háitritheoirí cumhacht eisceachtúil a úsáid – póilíneacht a chur ag croí na ceiste arís. Tá an t-údarás ag an bPríomh-Chonstábla iarratas a dhéanamh ar an Státrúnaí cinneadh Choimisiún na bParáidí a athmheas chun cead máirseála a chur ar ceal.

Dúirt sé le Bord na bPóilíní nach raibh an t-iarratas sin déanta aige, é den tuairim nár ghá é go dtí sin. Gheall sé do na baill go raibh a mhachnamh á dhéanamh aige faoin gceist ach theastaigh uaidh am a thabhairt do phróiseas na gcainteanna idir an Státrúnaí Chris Bryant agus ionadaithe na nOráisteach agus mhuintir Gharbhachaidh le súil go ndeinfí réiteach buan.