Cad é an ceart atá ag údair na Gaeilge bás crainn a thabhairt?

‘Bí i do chrann’ a mhol an file d’aos dána na teanga, ach an bhfuil cúis ar bith ann go gcaillfí oiread agus crann amháin eile leis an neamhléitheoireacht a chur chun cinn?

Cad é an ceart atá ag údair na Gaeilge bás crainn a thabhairt?

‘Bí i do chrann’ a mhol an file d’aos dána na teanga. Ba mhaith an chomhairle í. Bí i do chrann. Rud uasal atá sa chrann, neach mistéireach buan atá sa chrann. Is maith linn uilig dul ag spaisteoireacht i gcoill agus na crainn mar chuideachta againn.

Spreagann an crann balbh chun cainte muid. Cá mhéad drochdhán a scríobhadh de bharr spaisteoireachta sa choill? Cá mhéad uair a thug na crainn faoiseamh dúinn, a thug ardú meanman dúinn? Tá na crainn i mo gharraí beag féin ag teacht chun blátha diaidh ar ndiaidh anois. Tá an t-earrach linn; ní fada uainn an solas; ní fada uainn duilleoga ar na crainn ar fad.

‘Bí i do chrann’ a mhol an file d’aos pinn na Gaeilge. Ach ar thuig sé i ndáiríre an dochar a rinne lucht na Gaeilge do chrainn, an dochar atá siad a dhéanamh go fóill dóibh? An dtuigfeadh sé go mbeadh scríbhneoirí na teanga freagrach as an oiread sin crann a chur chun báis, go mbeadh siad freagrach as crainn a stoitheadh as an talamh ar mhaithe leis an pháipéar a charnadh le cnuasach gearrscéalta nach léitear agus díolaim filíochta nach scrúdaítear a chur i bprionta?

Maraíonn lucht na teanga crainn ar mhaithe lena n-ealaín, mar dhea. Ach, d’fhéadfá a rá, agus bheadh cuid mhór den cheart agat, gurbh fhearr i bhfad ligean don chrann fás san ithir agus an cnuasach gearrscéalta nó filíochta a fhágáil sa leabhar nótaí.

Cad é an ceart atá ag údair na Gaeilge bás crainn a thabhairt? Samhlaigh ar na coillte a leagadh le 100 bliain anuas le go mbeadh litríocht na Gaeilge ar fáil dúinn. Ar éigean gurbh fhiú an tairbhe an trioblóid. Ó, cinnte, tá roinnt leabhar i mbéal an phobail go fóill – ach níl ann ach roinnt bheag. Tá an chuid eile de na leabhair – na mílte acu – faoi dhusta i leabharlanna nó ar sheilfeanna i dtithe, agus iad ag fanacht leis an lá go dtiocfaidh an leabharlannaí nó garpháistí na marbh agus a bhfuil de leabhair ann a chaitheamh sa bhruscar: ‘Arú, ní léann duine ar bith iad sin!’

Cad é faoin ár a rinneadh ar adhmad le go mbeadh na leabhair sin i gcló? Nárbh fhearr  – agus an pláinéad seo á phlúchadh diaidh ar ndiaidh – nárbh fhearr go mbeadh na crainn sin beo go fóill, san ithir go fóill, ag tabhairt ocsaigine dúinn go fóill? Nárbh fhearr i bhfad é sin mar oidhreacht chultúrtha ag lucht na Gaeilge don phláinéad ná leabhair nach léitear?

Sea, cinnte, tuigim gur mór an íobairt í iarraidh ar údair na teanga éirí as an teanga a chur i bprionta. Ach tá an cogadh caillte. Ní léann lucht na Gaeilge leabhair Ghaeilge. Níl cúis ar bith ann go gcaillfí oiread agus crann amháin eile leis an neamhléitheoireacht a chur chun cinn.

Nó, b’fhéidir, ar a laghad, go mbeadh iallach ar scríbhneoirí dhá chrann a chur agus leabhar nua á chur i gcló acu? Crann amháin mar chúiteamh as a saothar nach léifear agus crann eile mar chúiteamh as na coillte a leagadh ar son litríocht na teanga go dtí seo?